تبيين و توضيح حقيقت علم حضوري به بيان حضرت آية اللَه حسيني طهراني

در یكی از كلمات معصومین است، ظاهراً أمیرالمؤمنین علیه‌السّلام در آن حكم‌شان كه در آخر نهج البلاغه است، یكی از عبارت این است كه از علائم قوّت عقل این است كه شخص یك خبری را زود قبول نمی‌كند. می‌گویند: فلان شخص فوت كرده، قبول نكند. فلان قضیه انجام شده، قبول نكند. بسته به آن موقعیت آن گزارش و آن نقل، افراد، شما می‌توانید افراد را محك بزنید. یك قضیه‌ای را نقل بكنید، می‌بینید بعضی‌ها زود قبول كردند و ترتیب اثر دادند، بعضی‌ها همینطوری نگاه كردند و به عنوان احتمال مطلب را در خودشان جای دادند. اینها از آنها عقلشان بیشتر است، این افراد. این همه تأكید هست بر اینكه نسبت به مسائل، انسان باید تحقیق كند، تفحّص كند. برای چیست؟ برای این است كه خودمان داریم می‌بینیم دیگر، خودمان داریم احساس می‌كنیم، خودمان داریم متوجّه می‌شویم دیگر. حالا این مطلب مربوط به تخیلات و مربوط به اوهام و مربوط به مسائل غیرواقعی است حالا چه برسد به اینكه اگر یك قضیه واقعی باشد و باز علم، علم حصولی است و یعنی اگر شما حتّی یقین به یك مطلبی پیدا كردید، باز از خارج این صورت برای شما آمده. از خارج آمده. یعنی یكنفر می‌آید برای شما یك قضیه و پدیده‌ای را نقل می‌كند، نفر دوّم می‌آید، سوّم می‌آید، چهارم، تا اینكه برای شما از تواتر این نقلها، یقین حاصل می‌شود كه این قضیه انجام شده. این را می‌گویند تواتر. و ما در مبانی اعتقادی خودمان ـ نه مربوط به احكام ظاهری هست، مانند: طهارات و نجاسات و مسائل ظاهری ـ در مبانی اعتقادی مانند فرض كنید كه مبانی جبر و مشیت و اختیار و توحید و معاد و كیفیت حشر و نشر و مسائل مربوط به صفات و اسماء الهی و قضا و قدر و اینها، ما در این مبانی، قطعاً نیاز داریم یا به دلالت صریح آیات قرآن كریم و یا به روایت متواتری كه هیچ گونه شك و شبهه‌ای برای ما در نقل از قول معصوم باقی نگذارد. ولی در مسائل طهارات و نجاسات، نه، در آنجا نیاز نداریم. فرض كنید كه یك حكم ظاهری است، حالا فرض كنید كه من باب مثال آیا اگر یك جایی فرض كنید كه نجس بشود با یك مرتبه آب طاهر می‌شود یا با دو مرتبه، سه مرتبه؟ حالا یك روایت، یكی هم بود، ما در مبنا آنقدر نسبت به این قضیه سختگیری نداریم. البتّه این به این معنا نیستش كه هر روایتی را كه انسان ببیند ترتیب اثر بدهد. نه، بعد از فرض صحّت سند، خیلی تفحّص نمی‌كنیم، حالا فرض بكنید كه حالا شما با یك دفعه این را طاهر كردی یا به دو دفعه طاهر كردی. به جای دین خیلی برنمی‌خورد، خیلی مشكلی پیدا نمی‌شود.