تبيين و توضيح حقيقت علم حضوري به بيان حضرت آية اللَه حسيني طهراني

علومی كه برای انسان حاصل می‌شود، این علوم را به دو دسته تقسیم می‌كنند؛ یكی علم حصولی و دیگری علم حضوری. علم حصولی، علم حصولی ـ اگر یك قدری مشكل هست، حالا یك مقداری تحمّل كنیم إن‌شاءاللَه مسأله خیال می‌كنم كه كم كم روشن بشود ـ علم حصولی آن علمی است كه تصوّر او و صورت علمیۀ آن پدیده و حادثه، فقط در ذهن می‌آید، همین. فرض كنید كه یك تصادفی در خیابان شده، یك شخصی می‌آید الآن به شما خبر می‌دهد: آقا! الآن در خیابان یك تصادفی شد و دو تا ماشین به همدیگر زدند و این خسارت هم آمد. یك صورتی فوراً در ذهن شما می‌آید. همین كه الآن من این حرف را به شما زدم، همین الآن، یك صورت تصادف در ذهن شما نیامد؟ در ذهن همتان آمد ولی نوع ماشین در ذهنتان نیامد؛ درست است؟ آیا این ماشینی كه الآن تصادف كرده، پیكان است؟ این ماشین فرض كنید كه من باب مثال ماشین شورلت است؟ نوع ماشین در هر صورت...، ولی یك صورت مبهمی از تصادف در ذهن شما، در ذهن همه‌مان آمد. یعنی به محض اینكه من این حرف را زدم، بخواهید، نخواهید، این صورت در ذهن شما آمده. به این می‌گویند علم حصولی. پس علم حصولی عبارت است از صُوَر ذهنیه‌ای كه این صوَر ذهنیه از خارج برای انسان حاصل می‌شود و این اصلاً گاهی اوقات ممكن است با واقع منطبق نباشد، شخص دروغ آمده به شما گفته، خلاف آمده نقل كرده. چرا می‌گویند: انسان هر چه را كه می‌شنود نباید ترتیب اثر بدهد؟ چرا؟ به جهت این است كه ممكن است شخص مغرض باشد، غرض داشته باشد، یا اشتباه فهمیده باشد. یك مطلبی را می‌آید اشتباهاً گزارش می‌دهد و شما بر اساس آن گزارش ترتیب اثر می‌دهید. این ممكن است به جاهای نامطلوبی برسد. لذا می‌گویند: قبول نكردن یك خبر از علائم عقل است. دیدید بعضی‌ها فوراً یك مسأله‌ای را قبول می‌كنند. اگر یك بچّه حتّی بیاید یك قضیه‌ای را نقل بكند، فوراً قبول می‌كنند. اینها اصلاً عقل ندارند. كسی كه یك خبری را دیر قبول می‌كند، این علامت عقل است.