مهر درخشان: بررسی شخصیت علمی و عرفانی ایت اللَه سید محمد محسن حسینی طهرانی

با دیگر مجالس و نظم و انضباط حاکم در آنجا و کیفیت جریان سکوت، اطلاع می‌یافت، احساس می‌کرد که برنامه‌های این مجالس با دیگر مجالس، حتی مجالس بیوت علماء نیز متفاوت است.

در خصوص کیفیت خطابه و سخنرانی نیز معتقد بودند که باید هدف سخنران، بالابردن هرچه بیشتر سطح فهم و آگاهی مستمعین باشد، و البته در سطح فهم افراد به القاء مطالب بپردازد؛ و اینکه انتظار داشته باشد که مستمع، خود را به سطح فهم و بینش و بیان علمی او برساند، انتظاری غیر معقول می‌دانستند. از به‌درازاکشیدن سخنرانی که مایۀ ملال و خستگی مستمع گردد، نهی می‌کردند. به اهل منبر توصیه می‌کردند که در سخنرانی خود از اشعار اولیای الهی استفاده کنند. ساعت‌ها تحقیق قبل از ایراد سخنرانی را برای یک خطیب و سخنران، لازم می‌شمرده و بر ضرورت تسلط خطیب بر معارف و علوم اهل‌بیت و تاریخ و سیره و مانند آن تأکید داشته، استناد به مقاتل مستند و صحیح و پرهیز از بیان امور شایع در زبان مردم را در ذکر مصیبت یادآور می شدند و به خطبا متذکر می گشتند برای خوشایند کسی سخن نگفته و خود را فقط نسبت به صاحب ولایت مسئول بدانند. دعاهای آخر مجلس را از روی انشاء و توجه بیان کنند، نه از روی عادت. ضمن اینکه همۀ این توصیه‌ها را شامل حال مادحین و ذاکرین نیز می‌دانستند.¹

عقلانیت در زیارت ائمه علیهم السلام و آداب آن

ایشان، زیارت را تجدید عهد و بیعت با امام می‌دانستند² و مقصود از زیارت را فهم بیشتر نسبت به توحید و ولایت تبیین می‌نمودند. ازاین‌رو قرائت زیاد دعا و زیارت‌نامه‌ها را مطلوب ندانسته، روش صحیح زیارت را این می‌دانستند که در مضامین زیارت‌نامه تأمل و تفکر شود و گوشه‌ای به سکوت نشسته و در کار و حساب خویش تأمل کرد.³ زائری را که به ظواهری چون آیینه‌کاری‌ها و طلاکوبی‌ها توجه می‌کند و از باطن امام غفلت دارد و به حقیقت ولایت او توجه ندارد، جاهل می‌دانستند.⁴ این ظاهرگرایی در مسئلۀ زیارت را این‌چنین موشکافانه مورد تحلیل معرفتی قرار می‌دادند که: «این رفت و آمدها و مسافرت‌ها به اعتاب مقدسه و زیارات، گاهی اوقات بیش از آنکه جنبۀ ولایی داشته باشد، جنبۀ التذاد نفسانی دارد!»⁵

حضرت آیةاللَه حسینی طهرانی بر توجه به مسئلۀ ولایت، بسیار تأکید داشته، از منحصر کردن امام در مکان زیارتگاه به شدت نهی می‌کردند و تأکید می داشتند که امام همه‌جا هست و ولایت او در بندبند عالم، جریان و سریان دارد و امام که در قالب نمی‌گنجد و در قفس تن محبوس نمی شود. ازاین‌رو می‌فرمودند: سلوک الی‌اللَه این است که به‌جای اینکه انسان به نزد امام برود، امام را به نزد خویش بیاورد.⁶

از طرفی نیز بر لزوم نظم و انضباط در زیارتگاه‌ها و عدم سر و صدا، قرائت زیارت با صدای آهسته، فشارنیاوردن به زوار، آزادی لازم برای همۀ زوار جهت زیارت و ایجاد فضای آرام و بدون هیاهو تأکید داشته، برای هر کدام از مشاهد مشرّفه و زیارتگاه‌ها اعم از مدینه، مکه، نجف، کربلاء، مشهد و غیره، چه بسا آدابی خاص را تعیین می‌فرمودند.⁷

عقلانیت در سیر و سلوک و کیفیت هدایت در طریق الی اللَه

حضرت آیة اللَه حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی، سالکی را که به دنبال حال باشد بدون توجه به عقلانیت، سالکی بی‌ارزش قلمداد می‌کردند و به حالاتی که پشتوانه عقلانی نداشتند وقعی نمی‌نهاد . ⁸ اطلاع سالک راه خدا بر مبانی سلوک را برای دفع شیطنتِ شیاطین انس و جن لازم می‌دانستند؛ و در این جهت، مطالعه کتب عرفای باللَه را از ألزم لوازم برمی شمردند.⁹

می‌توان اعتراف نمود که ایشان در بیان هدایت باطنی و تبیین جوانب و اطراف آن و تفسیر حقایق پیدا