تحلیل معنای خیر و شر به بیانی روان و شیوا

شاهد بر این معنى آنکه خداوند تبارک و تعالى در سورۀ سبأ خطاب به پیغمبر أکرم نموده مى‌فرماید: قُلْ مَا سَأَلْتُكم مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكمْ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى  اللَه. ¹ «بگو آنچه مزد و پاداش، من از شما درخواست نموده‌ام براى خود شماست؛ مزد و اجرى که عائد من گردد فقط بر خداست نه بر شما.»

حال بر سر اصل مطلب برویم و ببینیم چگونه خداوند مودّت به ذوى القربى را نتیجه و حاصل و مزد رسالت قرار داده است؟ مودّت به ذوى القربى چه تأثیرى در سلوک راه الهى دارد؟ چه رابطه‌اى بین راه خدا و بین محبّت آل محمّد است؟ آیا ممکن است که انسان کاملًا به دستورات عملى پیغمبر أکرم عمل کند، نماز بپاى دارد، روزه بگیرد، جهاد بنماید، حج بنماید، و تمام تکالیف را یک به یک عمل کند، ولى به ذوى القربى مودّت نداشته باشد؟ آیا چنین فردى به مقام سعادت نائل خواهد آمد و به خداى خود راه پیدا خواهد نمود؟ یا نه، این أعمال هنگامى نتیجه مى‌دهد که با محبّت و مودّت ذوى القربى توأم باشد.

از ضمّ دو آیۀ سابق الذّکر به یکدیگر استفاده نمودیم که پیمودن راه خدا همان مودّت اهل بیت است و بدون آن کسى راه به خداى خود نخواهد یافت.

محبّت عبارت است از جاذبۀ نفس و کشش روحى حبیب نسبت به محبوب.

حال در سرّ این مطلب و تأثیر محبّت در صلاح عمل و در روش تکاملى انسان بحث مى‌نمائیم و براى توضیح این حقیقت می گوئیم که: محبّت عبارت است از جاذبۀ نفس و کشش روحى حبیب نسبت به محبوب. این کشش به حَسَب أفراد و شرائط گوناگون مختلف است، و نیز از نقطه نظر تأثیر محبوب و درجۀ فعّالیت آن در نفس مُحبّ نیز متفاوت است. محبوب هر چه بوده باشد خواه انسان و یا حیوان و جماد و سنگ یا موجود دیگرى، به هر مقدار که آثار جمال و محاسن او در نفس مُحبّ اثر بیشترى داشته باشد، به همان درجه این قوّۀ کشش و جاذبه در مُحبّ شدیدتر خواهد بود و تعلّق نفس مُحبّ به محبوب بیشتر خواهد شد.