شهادت امیرالمومنین علیه السلام و وقائع مرتبط با آن
شهادت امیرالمومنین علیه السلام و وقائع مرتبط با آن
14میل أمیرالمؤمنین علیه‌السلام به عفو قاتل خود
در وصیت خود میفرماید:
إنْ أَبْقَ فَأَناَ وَلِی دَمِی، وَ إنْ أَفْنَ فَالْفَنَآءُ مِیعَادِی، وَ إنْ أَعْفُ فَالْعَفْوُ لِی قُرْبَةٌ، وَ لَكمْ حَسَنَةٌ؛ فَاعْفُوا وَ اصْفَحُوا، أَلَا تُحِبُّونَ أَن یغْفِرَ اللَه لَكمْ؟
فَیا لَهَا حَسْرَةً عَلَی كلِّ ذِی غَفْلَةٍ أَنْ یكونَ عُمْرُهُ عَلَیهِ حُجَّةً، أَوْ یؤَدِّیهِ أَیامُهُ إلَی شَقْوَةٍ. جَعَلَنَا اللَه وَ إیاكمْ مِمَّنْ لَا یقْصُرُ بِهِ عَنْ طَاعَةِ اللَه رَغْبَةٌ، أَوْ یحْمَلُ عَلَیهِ بَعْدَ الْمَوْتِ نِقْمَةٌ، فَإنَّمَا نَحْنُ لَهُ وَ بِهِ. ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَی الْحَسَنِ عَلَیهِ السَّلَا مُ فَقَالَ: یا بُنَی! ضَرْبَةً مَكانَ ضَرْبَةٍ، وَ لَا تَأْثِمْ. 1
«اگر من زنده بمانم خود صاحب اختیار و ولی خون خود هستم، و اگر بمیرم و فانی گردم، فناء میعاد و میقات من است، و اگر ضارب را عفو كنم این عفو برای من موجب تقرّب و برای شما حسنه‌ای است. پس بنابراین عفو كنید و از جرم ضارب چشم بپوشید، آیا دوست ندارید كه خداوند نیز از خطاها و گناهان شما در گذرد؟
پس چه بسیار حسرت است برای كسیكه در غفلت بسر میبرد اینكه عُمرش، حجّت خدا علیه او باشد، یا آنكه روزگار و ایامّش او را به شقاوت بكشاند.
خداوند ما را و شما را از افرادی قرار دهد كه هیچ رغبت و میلی آنها را از اطاعت خدای تعالی باز ندارد، و بعد از مردن هیچ نقمت و گرفتاری و عقوبتی بر آنها بار نشود، پس حقّاً و صرفاً ما برای خدا هستیم و به خدا هستیم.
پس رو به حضرت امام حسن علیه السّلام نموده و فرمودند: ای نور چشم و ای فرزند من! فقط یك ضربه در مقابل یك ضربه؛ و در زیاده روی گناه است، و گناه مكن.»
اوّلاً چرا أمیرالمؤمنین علیه السّلام نسبت به قاتل خود تا این سرحدّ، شفقت و مدارا داشتند؟
و ثانیاً چرا حضرت امام حسن علیه السّلام قاتل را عفو ننمودند، و او را به قصاص كشتند؟
برای حلّ این موضوع باید گفت:
- «بحار الانوار» طبع كمپانی، ج ٩، ص ٦٥١ به نقل از «كافی»؛ و «بحار» طبع حروفی، ج ٤٢، ص ٢٠٧؛ و در «بحار» ج ٩، ص ٦٦١ به نقل از «مَن لایحضُره الفقیه» آورده است كه:
ثُمَّ أقْبَلَ عَلَی ابْنِهِ الْحَسَنِ عَلَیهِ السَّلامُ فَقالَ: یا بُنَی! أنْتَ وَلی الامْرِ بَعْدی وَ وَلی الدَّمِ؛ فَإنْ عَفَوْتَ فَلَك، وَ إنْ قَتَلْتَ فَضَرْبَةً مَكانَ ضَرْبَةٍ، وَ لا تَأْثِمْ.
- «بحار الانوار» طبع كمپانی، ج ٩، ص ٦٥١ به نقل از «كافی»؛ و «بحار» طبع حروفی، ج ٤٢، ص ٢٠٧؛ و در «بحار» ج ٩، ص ٦٦١ به نقل از «مَن لایحضُره الفقیه» آورده است كه: