شهادت امیرالمومنین علیه السلام و وقائع مرتبط با آن
شهادت امیرالمومنین علیه السلام و وقائع مرتبط با آن
13ثالثاً اینكه اگر واقعاً و حقیقةً در علم خداوند بر اساس سلسلۀ اسباب و مسبّبات و علل و معلولات چنین معین و مقدّر است كه ابن ملجم قاتل و حضرت أمیرالمؤمنین علیه السّلام مقتول باشند، بنابراین چگونه به عكس گردد و أمیرالمؤمنین قاتل و ابن ملجم مقتول واقع شود؟! و این جز خرابی علم خدا چیزی نیست نعوذُ باللَه.
و مُحصَّل مطلب آنكه اگر این علم صحیح باشد، ابن ملجم قاتل خواهد بود گرچه ثَقَلَین جمع شوند و مانع گردند؛ و اگر صحیح نباشد در اینصورت كشتن ابن ملجم بیمورد بوده و شخص بیگناه و بدون جریره‌ای را كشته‌اند.
نظیر این اشتباه بزرگ، به فرعون نسبت داده شده است كه چون كاهنان به او گفتند كه از بنی إسرائیل و سِبطیان پسری متولّد میشود كه تاج و تخت تو را بر هم میزند، او شروع به كشتن پسران نمود، و هر پسری كه از هر زن سبطی متولّد میشد سر میبرید.
مسكین نمیدانست كه اگر واقعاً اخبار كهَنه صحیح باشد بالاخره آن پسری كه تاج و تخت را بر هم میزند خواهد آمد، و او در بین این پسران جان سالم بدر خواهد برد، و در اینصورت پسرانی كه كشته شده‌اند همگی غیر از آن پسر معهود بوده و همه بیگناه ذبح شده‌اند.
و اگر اخبار كهنه غلط باشد، در اینصورت نیز همگی آن پسران را بیگناه ذبح نموده است.
و بر همین اساس است كه چون آن حضرت إخبار از شهادت خود به دست ابن ملجم داد، و اصحاب گفتند: أَوَلَا تَقْتُلُهُ؟ أَوْ قَالَ: نَقْتُلُهُ؟ آیا نمیكشی او را؟ یا آیا ما او را نكشیم؟
حضرت در پاسخ فرمود: مَا أَعْجَبُ مِنْ هَذَا؟ تَأْمُرُوٓنِّی أَنْ أَقْتُلَ قَاتِلِی؟ 1
«چقدر این كلام شما برای من موجب شگفت است؟ آیا شما مرا امر میكنید كه قاتل خود را بكشم؟»
دوّم آنكه: حضرت دربارۀ عبدالرّحمن سفارش نمودند كه از غذا و خوراك و آشامیدنی او كم نگذارند؛ و خود پس از نوشیدن جرعه‌ای از شیر، ظرف شیر را برای او فرستاد. و به حضرت امام حسن علیه السّلام وصیت كرد كه او را مُثلَه2 نكنند، چشم و گوش و بینی و زبان و دست و پای او را نبرند، و او را زنده نسوزانند؛ بلكه چون یك شمشیر زده است فقط یك ضربه از شمشیر بر سر او فرود آورند، و اگر نیز او را عفو كنند بهتر است.
- «بحار» طبع حروفی، ج ٤٢، ص ١٩٦ به نقل از «بصآئر الدّرجات» ص ٢٤؛ و بنا به نقل «بحار الانوار» طبع كمپانی، ج ٩، ص ٦٤٦ و ٦٤٧ از «كشف الغُمّة» از «مناقب» خوارزمی در یكجا كه به أمیرالمؤمنین عرض كردند: أفَلا تَقْتُلُهُ؟ قالَ: لا؛ فَمَنْ یقْتُلُنی إذًا؟ «اگر من او را بكشم پس چه كسی مرا میكشد؟»
- در رسالۀ ٤٧ از «نهج البلاغة» ج ٢، ص ٧٧ از طبع عبده مصر، وارد است كه آن حضرت در ضمن وصیت‌های خود فرمودند:
انْظُروا إذا أنَا مُتُّ مِنْ ضَرْبَتِهِ هَذِهِ فَاضْرِبوهُ ضَرْبَةً بِضَرْبَةٍ، وَ لایمَثَّلْ بِالرَّجُلِ؛ فَإنّی سَمِعْتُ رَسولَ اللَه صَلَّی اللَه عَلَیهِ وَ ءَالِهِ یقولُ: إیاكمْ وَ الْمُثْلَةَ وَ لَوْ بِالْكلْبِ الْعَقورِ.
و در «بحار الانوار» طبع كمپانی، ج ٩، ص ٦٦٣ به همین الفاظ از «نهج البلاغة» آورده است، و در ص ٦٦٠ از «مناقب» خوارزمی نقل كرده است. و در «تاریخ طبری» به تحقیق محمّد أبوالفضل إبراهیم ج ٥، ص ١٤٨ آورده كه:
وَ قَدْ كانَ عَلی نَهَی الْحَسَنَ عَنِ الْمُثْلَةِ. وَ قالَ یا بَنی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ! لا اُلْفینَّكمْ تَخوضونَ دِمآءَ الْمُسْلِمینَ تَقولونَ: قُتِلَ أمیرُالْمُؤْمِنینَ، قُتِلَ أمیرُالْمُؤْمِنینَ! ألا لایقْتَلَنَّ إلاّ قاتِلی. انْظُرْ یا حَسَنُ! إنْ أَنَا مُتُّ مِنْ ضَرْبَتِهِ هَذِهِ فَاضْرِبْهُ ضَرْبَةً بِضَرْبَةٍ؛ وَ لا تُمَثِّلْ بِالرَّجُلِ فَإنّی سَمِعْتُ رَسولَ اللَه صَلَّی اللَه عَلَیه ] وَ ءَالِهِ [ وَ سَلَّمَ یقولُ: إیاكمْ وَ الْمُثْلَةَ وَ لَوْ أنَّها بِالْكلْبِ الْعَقورِ.
و عین این حدیث را ابن أثیر در «كامل» ج ٣، ص ٣٩١ آورده است.