شب و روز عرفه از بزرگ‌ترین فرصت‌های معنوی در سیر بندگی انسان به‌شمار می‌رود. در این نوشتار که برگرفته از آثار حضرت علامه آیت‌الله سید محمدحسین حسینی طهرانی و حضرت آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است، جایگاه دعای عرفه سیدالشهداء علیه‌السلام و حقیقت توجه انسان به عنایت الهی تبیین می‌شود. دعای عرفه دریایی از معارف توحیدی است که در آن امام حسین علیه‌السلام وابستگی کامل انسان به لطف و هدایت خداوند را بیان می‌کنند و مسیر تربیت و سیر معنوی انسان را آشکار می‌سازند. همچنین در این متن به کیفیت صحیح قرائت دعا، ضرورت خواندن با تأنی و توجه قلبی، و پرهیز از شتاب و بی‌توجهی پرداخته شده است. در ادامه، اعمال مهم شب و روز عرفه مانند توبه، زیارت سیدالشهداء علیه‌السلام، قرائت دعای «اللهم یا شاهد کل نجوی»، روزه روز عرفه و اهتمام ویژه به خواندن دعای عرفه مورد بررسی قرار می‌گیرد.
اهمیت شب و روز عرفه و اعمال آن
5دعای عرفه دعایى است که باید با توجه و با تأمّل خوانده شود، نه در جاهاى شلوغ و پُرسروصدا؛ که دعا مى‌خوانند و وسطِ دعا شروع مى‌کنند ترجمه کردن، روضه خواندن و غیره که اینها خراب مى‌کند. دعا را همان‌طور که ائمه فرموده‌اند باید خواند. البته انسان باید به معانى این ادعیه توجّه داشته باشد، اما اینکه مثلاً شخص دعاى کمیل مى‌خواند، یک‌دفعه وسط دعا شروع مى‌کند به نصیحت کردن [صحیح نیست]. آخر به تو چه [ارتباطی دارد] که نصیحت می‌کنی؟! دعایت را بخوان! اصلاً حالِ مجلس و دعا و همه‌‌چیز گرفته مى‌شود و آن شخص هم خدا می‌داند که خودش در چه وضعیتى است! همان دعا را به همان کیفیت، بدون پرداختن به روضه و شعر و نصیحت و غیره بخوان، نصیحت خود را برو جاهاى دیگر بکن!
انسان باید همان‌طور که امام [این فقرات دعا را] به پروردگار عرضه مى‌کند، همان‌طور به این دعا توجه داشته باشد. نه در جاى شلوغ و پُرسروصدا؛ اینها همه باعث مى‌شود که اثرات دعا در نفس کم شود و تأثیر خودش را نگذارد. دعا نباید تند خوانده شود؛ دعاى تند فایده‌اى ندارد. مگر کارت‌زدن در اداره است که دعا سریع تمام شود؟! دعا باید با طمأنینه باشد، باید با صداى کشیده باشد [تا] این کلمات یک‌به‌یک برود و به جان انسان بنشیند. امام این دعا را به پروردگار عرضه داشته، این دعا از زبان وحى آمده، کلمه‌کلمۀ این عبارات روى حساب است. [نباید گمان کنیم] حضرت روز عرفات ایستاده [پس ما نیز] همین‌طور [بدون توجه] بگوییم و بگوییم! مگر ایشان مثل ماست؟!
لذا رفقا در دعاى روز عرفه خیلى اهتمام داشته باشند که بتوانند در جاى خلوت، یا [با حضور] چند نفر، شخصی بخواند و دیگران گوش دهند؛ نه‌اینکه [به عبارات] نگاه کنند؛ [اگر] نگاه کنند، فایده ندارد و خراب مى‌کند. [بلکه] یک نفر بخواند و دیگران گوش دهند و در دلشان آن دعا را بخوانند. این تأثیرش بیشتر از این است که به متن دعا نگاه کنند. و باید در حالِ سکوت و توجه باشد. سعى نکنند زود تمام شود، این‌گونه نباشد که [با خود بگویند] «بالأخره دستورالعمل است و باید خواند و تمامش کرد!» این حالت‌ها فایده‌اى ندارد و آن اثر را ندارد.1
- شرح حدیث عنوان بصری، جلسۀ 202.