ویژگیهای عارف کامل (2)

اين اشتباهاتى كه براى اصناف مختلف مردم حاصل مى‌شود با دقّت كافى و رعايت همه جوانب، همه و همه برگشتش به نقصان وجودى و محدوديّت سعه اطّلاع و إشراف بر حقيقت امر است.¹

اينجا است كه ارزش و قيمت وجودى يك عارف كامل در مقايسه با ساير افراد از هر دسته و طبقه‌اى به خوبى روشن و واضح مى‌گردد، و به اين اكسير حيات و ناموس عالم تشريع و تربيت بيشتر توجّه مى‌شود، و اين نعمت و كرامت عظماى الهى براى انسان بهتر خود را مى‌نماياند، و ضرورت حضور خود را دقيق‌تر و واضح‌تر نشان مى‌دهد، و به آفات و مفاسد عدم ادراك و انقياد از خود بيشتر توجّه مى‌دهد.

حضور صور علميّه در نفس عارف از مقام اطلاق و كلّيت نشأت مى‌گيرد، و در غير او از جزئيّت و تركيب و امتزاج صور تصوّريه و تصديقيّه حاصل مى‌شود؛ و به عبارت واضح‌تر: عارف از بالا به پايين مى‌نگرد و اوّل نظره او بر جنبه كلّى مسأله و حكم قرار مى‌گيرد، و ديگر افراد از پايين به بالا مى‌نگرند؛ و اين معنى بسيار دقيق و ظريف و قابل دقّت است.

عارف براى ادراك صور علميّه، منتظر افاضه و اشراق از جانب حىّ قيّوم است؛ چنانچه رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم براى پاسخ به سؤالات و جريانات، منتظر وحى از طرف حضرت حق مى‌بود و هيچ‌گاه براى مسأله و موضوعى كه در حيطه رسالت و مأموريّت او بود به علوم ظاهريّه و رأى افراد و صلاح‌ديد اشخاص اتّكا نداشت، و مشاوره با افراد را صرفاً به جهت رشد و ترقّى و بينش آنها انجام مى‌داد، نه براى كشف جهالت و رفع ضلالت‌.²

خداوند اراده خود را در نفس ولىّ بدون دخالت هواهاى نفسانى إعمال مى‌كند

خداى متعال اراده خود را در نفس ولىّ بدون دخالت قواى واهمه و متخيّله و هواهاى نفسانيّه إعمال مى‌كند، و از اين جهت خيال انسان كاملًا جمع و صددرصد نسبت به مسأله وثوق تامّ دارد؛ بر خلاف ساير اشخاص كه در آنها احتمال بروز و دخالت سليقه‌هاى شخصيّه و آراى باطله و نقصان در انديشه و غرائض نفسانيّه و ملكات و صفات رذيله به طور جدّى مطرح مى‌باشد، و به هيچ‌وجه من الوجوه يك فرد نمى‌تواند به افكار و ايده‌ها و دستورات اين‌گونه افراد اعتماد نمايد، و به عنوان حجّت شرعيّه و مبرّر عقليّه در پيشگاه عدل پروردگار به حساب آورد. اختلاف در افعال و كردار ولىّ خدا، نفس اختلاف در ظهورات و بروزات مصاديق مختلفه اراده و مشيّت حقّ است.³