جایگاه تفسیر المیزان در جهان اسلام و ویژگی‌های آن

9. سَنَد عقائد اسلام و شیعه

اين تفسير بقدرى جالب است و به اندازه‌اى زيبا و دلنشين است كه مى‌توان بعنوان سَنَد عقائد اسلام و شيعه بدنيا معرّفى كرد، و به تمام مكتب‌ها و مذهب‌ها فرستاد؛ و بر اين اساس آنان را به دين اسلام و مذهب تشيّع فرا خواند.

كما آنكه خود به خود اين مهمّ انجام گرفته و «الميزان» در دنيا انتشار يافته و در قلب پاريس و آمريكا رسيده، و به كشورهاى اسلامى نُسخ زيادى از آن ارسال شده و مورد بحث و تدقيق قرار گرفته است، و موجب فخر و مباهات شيعه و سرافرازى آنان در مجامع علمى گرديده است‌.¹

10. ارزش ادبی المیزان

اين تفسير در عربيّت به قدرى قوىّ و استوار است، و در حفظ قواعد ادبيّت و انشاء مسلسل مطالب، رسا و محكم است كه حتّى تشخيص آن در نزد علماء و محقّقين عرب كه اهل ادبيّات بوده‌اند، مشكل است كه بتوانند بفهمند نويسنده آن غير عرب است، بلكه تا به حال از احدى نقل نشده است كه بگويد: در اين تفسير قرائنى هست كه نشان مى‌دهد مؤلّف آن ايرانى و يا زبان مادرى وى تركى آذربايجانى است و يا بطور كلّى غير عرب است.

در زمان حيات مرحوم آية الله حاج شيخ محمّد حسين كاشف الغطاء كه استاد ادبيّت و عربيّت و فريد عصر در زمان خود بود، چون از نويسنده يك دوره معروف درباره ولايت كه در عصر وى به تحرير آمده بود سؤال شد، در جواب فرموده بود: معلوم است آن را ايرانى نوشته است. و چون از مرحوم شيخ عبد الله سُبَيتىّ: داماد مرحوم سيّد عبد الحسين شرف الدّين عامِلى سؤال شد، در جواب گفته بود: معلوم است كه آن را غير عرب نوشته است؛ وليكن از تفسير «الميزان» چنين چيزهائى نقل نشده است. علاوه بر آنكه از حجّة الإسلام حاج سيّد محمّد حسين فضل الله كه در غازيه لبنان ساكن و از مشاهير ادبيّت عرب هستند نقل شده است كه: «الميزان فى تفسير القرءان» از نقطه نظر ادبيّت و عربيّت، جزء كتابهاى معتبر ادبى در نزد جوانان و دانشگاهيان لبنان است‌.²